Për dekada me radhë, emri i Robert Capa-s ka qenë ndër më të njohurit në historinë e fotografisë së luftës. Por një film i ri dhe kërkimet e fundit po rikthejnë vëmendjen te Gerda Taro, fotografja që dokumentoi Luftën Civile Spanjolle dhe që për shumë vite mbeti në hijen e famës së tij.
Filmi “La Ragazza con la Leica”, me regji të Alina Marazzi-t, sjell historinë e fotografes që humbi jetën në vitin 1937, në moshën vetëm 26-vjeçare, ndërsa punonte në frontin e luftës. Filmi, i bazuar lirshëm në romanin me të njëjtin titull të Helena Janeczek-ut, u përfshi në programin e Festivalit të Filmit në Venecia 2026.
Nga Gerta Pohorylle te Gerda Taro
Gerda Taro lindi me emrin Gerta Pohorylle në Gjermani. Me origjinë hebreje dhe kundërshtare e nazizmit, ajo u largua drejt Parisit, ku njohu fotografin hungarez Endré Friedmann.
Të dy krijuan identitetin profesional “Robert Capa”, duke shpresuar se emri i një fotografi amerikan do t’u siguronte më shumë vëmendje dhe pagesa më të mira. Me kalimin e kohës, Friedmann vazhdoi të përdorte emrin Robert Capa, ndërsa Taro ndërtoi identitetin e saj si fotografe.
Gjatë viteve 1936–1937, të dy fotografuan Luftën Civile Spanjolle dhe disa prej imazheve të tyre u publikuan me emrin e përbashkët Robert Capa. Kjo e bën edhe më të ndërlikuar përcaktimin e autorësisë së disa fotografive të asaj periudhe. <Cite refs={[“turn418991search1”]}/>
Një fotografe në vijën e parë të luftës
Taro udhëtoi drejt Spanjës për të dokumentuar konfliktin dhe u bë një nga gratë e para që fotografuan drejtpërdrejt nga fronti. Përmes punës së saj, ajo pasqyroi jo vetëm luftimet, por edhe pasojat e luftës për civilët, gratë dhe fëmijët.
Në korrik të vitit 1937, gjatë Betejës së Brunete-s, Taro u plagos rëndë pasi u godit nga një tank. Ajo ndërroi jetë më 26 korrik, në moshën 26-vjeçare.
Pas vdekjes së saj, emri i Robert Capa-s fitoi famë ndërkombëtare, ndërsa kontributi i Taro-s nuk mori për shumë vite të njëjtën njohje.
Misteri i fotografisë “The Falling Soldier”
Një nga debatet më të njohura në historinë e fotografisë së luftës lidhet me imazhin “The Falling Soldier”, i njohur gjithashtu si “The Death of a Militiaman”. Fotografia paraqet një luftëtar republikan në çastin kur duket se po bie dhe tradicionalisht i është atribuar Robert Capa-s.
Së fundmi, historiani dhe studiuesi spanjoll Fernando Penco Valenzuela ka ngritur mundësinë që fotografia të jetë realizuar nga Gerda Taro. Argumenti i tij lidhet, ndër të tjera, me formatin e imazhit dhe aparatin fotografik që përdorte Taro, një aparat Reflex-Korelle me format katror. Disa kopje të fotografisë kanë përmasa që, sipas studiuesit, mund të përputhen me këtë aparat.
Megjithatë, kjo hipotezë nuk është një përfundim i pranuar përfundimisht. Fotografia ka nxitur prej kohësh debate jo vetëm për autorësinë, por edhe për rrethanat në të cilat është realizuar dhe nëse skena ishte spontane apo e inskenuar.
Një histori që meriton të rikujtohet
Filmi i Alina Marazzi-t e rikthen Gerda Taron në qendër të vëmendjes, duke nxjerrë në pah talentin, pavarësinë dhe angazhimin e saj në një nga periudhat më të trazuara të historisë evropiane.
Historia e saj ngre gjithashtu një pyetje më të gjerë: sa histori të fotografisë dhe sa kontribute të grave kanë mbetur në hije për shkak të mënyrës se si janë dokumentuar dhe atribuar veprat?
Pavarësisht se kujt do t’i atribuohet përfundimisht fotografia “The Falling Soldier”, trashëgimia e Gerda Taro-s mbetet një pjesë e rëndësishme e historisë së fotoreportazhit të luftës.